Mediantrop

object349757056

Mediantrop broj 13

Vladimir Valenćik – Uspomene na osnivanje i početke rada profesionalnog pozorišta vojvođanskih Slovaka (2003-2013)

Vladimír ValenćikVladimír ValenćikPočetkom 2003. god. – u vreme prvih izbora za Nacionalno veće slovačke nacionalne manjine i njegovog konstituisanja – u Amatersko pozorište „Vladimir Hurban Vladimirov" u Petrovcu stigla je iz Izvršnog veća, u stvari iz Sekretarijata za obrazovanje i kulturu Vojvodine, vest o spremnosti da se sufinancira rad profesionalnog pozorišta slovačke nacionalne manjine. Sličan „apel" poslat je i vojvođanskim Rumunima i Rusinima. Trebalo je preispitati specifičnosti sopstvene pozorišne tradicije i pristupiti osnivanju profesionalnog pozorišta Slovaka.
Nedosanjani san o profesionalnom pozorištu vojvođanskih Slovaka već je dugo trajao – skoro 40 godina. Ideja o osnivanju profesionalnog slovačkog pozorišta pojavila se prilikom proslave stogodišnjce pozorišne tradicije u Petrovcu 1966. god. Treba, pak, imati u vidu da je skoro dvadeset godina pre toga, 25. marta 1948. god. osnovano Centralno slovačko amatersko pozorište. Petrovac sa najdužom i najbogatijom pozorišnom tradicijom početom predstavom Stari kočijaš Petra III. od nemačkog dramskog pisca Augusta Kocebua 27. augusta l866. (koju je organizirao Jozef Viktor Rohonj (1845. – 1923.), posle stogodišnje tradicije, imao je 1966. god. šansu da dobije profesionalno pozorište. To se nije desilo zbog sebičnosti i lokalpatriotizma drugih slovačkih sredina.
Umesto profesionalnog pozorišta, posle nekoliko godina, dobili smo Amatersko pozorište „Vladimir Hurban Vladimirov" sa tri scene: u Petrovcu, Staroj Pazovi i Kovačici.

San i priča o profesionalnom pozorištu vojvođanskih Slovaka počeli su ponovo da se aktualiziraju pred kraj osamdesetih godina 20. veka, međutim politička zbivanja 1988. (tzv. jogurt revolucija) u Novom Sadu su probuđenu nadu uništili.
Sledeća prilika 2003. god. morala se iskoristiti, nije smela da se propusti zbog nesuglasica i besmislenih netrpeljivosti. Jedino pitanje je bilo da li osnivanju pozorišta pristupiti transformacijom Amaterskog pozorišta VHV u Petrovcu ili, pak, osnovati potpuno novu ustanovu. Odlučili smo da ne diramo amatersko pozorište, plašeći se da ćemo ograničenjem amaterske delatnosti narušiti vitalnost i potencijal profesionalnog pozorišta na duže staze. Međutim, lokalna samouprava se odlučila za treći, ne baš najbolje odabran model osnivanja profesionalnog pozorišta – transformaciju postojećeg Doma kulture Bački Petrovac u Slovačko vojvođansko pozorište – pri čemu je delatnost kulturne ustanove, Narodnog muzeja i Galerije Zuzke Medveđove ostala sastavni deo delatnosti nove profesionalne pozorišne ustanove vojvođanskih Slovaka.

Ipak, u datom trenutku najvažnije je bilo da se iskoristi pružena prilika i ostvari san slovačkih pozorišnih amatera u Vojvodini. O mogućnosti dobijanja sredstava za funkcionisanje profesionalnog pozorišta najpre sam obavestio predsednika Skupštine opštine Pavela Zimu, predsednika Izvršnog veća Opštine Bački Petrovac i načelnika za opštu upravu i društvene delatnosti opštine Karola Verle. Opštinsko rukovodstvo je ideju podržalo i počelo je da deluje veoma brzo, odlučno i svrsishodno. Sa predsednikom Amatrskog pozorišta VHV u Bačkom Petrovcu Janom Černakom smo izradili inicijativu za osnivanje profesionalnog pozorišta i konstituisali Inicijativni odbor u koji su ušle sve značajne ličnosti kulturnog života Slovaka i svi naši školovani pozorišni radnici.
Potpisanu inicijativu je, ubrzo posle toga, razmatralo i prihvatilo opštinsko izvršno veće.
Iz „opštinske vlade" inicijativa je stigla u „opštinski parlament" gde su je prihvatili svi odbornici (njih 31) 14. aprila 2003. god. Osnivanje pozorišta je, u ime Sekretarijata za obrazovanje i kulturu, koordinirao Dragan Srećkov, kojeg smo tokom aktivnosti više puta posetili zajedno sa predsednicima Pavelom Zimom, Jaroslavom Popovićem i načelnikom Karolom Verlem.

Posle odluke skupštine opštine, predsednik opštine Pavel Zima je poslao službenu molbu za sufinansiranje Slovačkog vojvođanskog pozorišta (SVP) a načelnik Karol Verle je izradio statut novog profesionalnog pozorišta. Statut, odobren od strane Upravnog veća SVD, na čelu sa njegovim predsednikom Pavelom Marčokom, kao i Skupštine opštine Bački Petrovac, poslat je u Privredni sud. Pozitivno rešenje sa datumom 30. maj 2003. god. je, iz Privrednog suda, došlo već prvih dana jula 2003. Tada smo izradili pečat i otvorili bankarski račun nove ustanove.

Slovačko vojvođansko pozorište bilo je osnovano. Sve administrativne formalnosti su ispunjene te je trebalo posvetiti se konkretnoj pozorišnoj aktivnosti i svečano otvoriti pozorište.
Kao upravnik novog pozorišta, odlučio sam da režiju prve pozorišne inscenacije poverim prvom školovanom pozorišnom režiseru vojvođanskih Slovaka Ljuboslavu Majeri što mi je, nezvanično, u određenim pozorišnim krugovima i zamereno. Majera je predložio Zuzku Turanovu od Jana Čajaka ml. Želeli smo da se prva inscenacija našeg profesionalnog pozorišta tematski veže za našu sredinu. Sakupili smo veliki glumački ansambl iz redova naših glumaca raznih generacija iz Petrovca, Kulpina, Kisača, Stare Pazove i Kovačice. Glavna uloga Zuzke Turanove poverena je mladoj glumici Pozorišta „Andrej Bagar" iz Njitre (Slovačka) Kristini Turjanovoj. Iz Slovačke smo dobili dragocenu pomoć i od strane pozorišnog likovnog umetnika Petra Čaneckog...
Majera je intenzivno radio od početka avgusta. Probe su održavane dvaput dnevno, svakoga dana, a glumci su bili veoma disciplinirani, Uspeh, razume se, nije izostao.

Slovačko vojvođansko pozorište bilo je svečano otvoreno u subotu 30. avgusta 2003. god. u okviru manifestacije Petrovački pozorišni dani. Pred prepunom salom (uprkos tome što smo salu sa 375 sedišta dopunili sa prenosnim stolicama i tako kapacitet sale povećali na 500 mesta), svečano otvaranje i premijera Zuzke Turanove bili su praćeni i iz dvorišta, kroz otvorena vrata. U nedelju 31. avgusta prvu reprizu Zuzke Turanove pratio je skoro isti broj gledalaca. Dakle, već na startu održana je predstava, koju je pratilo više od hiljadu gledalaca. Na svečanom otvaranju bili su prisutni i predstavnici drugih vojvođanskih pozorišta, Srpskog narodnog pozorišta iz Novog Sada, Sterijinog pozorja i Pozorišnog instituta iz Bratislave.

U jesen usledila su gostovanja u Staru Pazovu, Kisač, Padinu, Kovačicu a, posle deset repriza, predstavu je za svoje potrebe snimila i Televizija Novi Sad. Kvalitet predstave i autentičan"majerovski" režijski „rukopis" su predstavu uvrstili i u takmičarski program Sterijinih dana – pozorišnog festivala u Vršcu 2004. god. Međutim, zbog izmenjene selekcije festivala pred kraj godine, SVP tamo nije učestvovalo.
U okviru prve pozorišne sezone 2003./2004. Slovačko vojvođansko pozorište je, u prolećnim mesecima 2004., realiziralo još dve premijere. Pred kraj 2003. godine u Staroj Pazovi, uz podršku Centra za kulturu, počela je realizacija autorskog projekta, za sada najuspešnije inscenacije SVP, Miroslava Benke Panem et circenses (Hleba i igara). „Pozorište snova u petnaest slika", odnosno Panem et circenses spada u neverbalno pozorište, koje sa gledaocem komunicira, pre svega, pokretom, scenskim slikama i muzikom. Miroslav Benka se ovom predstavom - čiji je bio autor i režiser, bio zadužen za total dizajn i osvetljenje a nastupio je i kao glumac - uvrstio među vrhunske ličnosti savremene pozorišne umetnosti ne samo kod nas već i u svetu
Sledeća izvanredna predstava ove inscenacije primamila je (posle sto dana proba) na premijeru u Petrovac brojne gledaoce. I B premijera u Staroj Pazovi bila je izvanredno posećena. U gledalištu su bili čak i slovački ambasador Miroslav Lajčak, meksički ambasador i drugi značajni gosti.
U aprilu su, na jednoj od repriza, bili prisutni i izvanredni poznavaoci pozorišta kao što su Jovan Ćirilov, Borka Pavićević i drugi. Bio je to, ujedno, i neočekivani uspeh ove incenacije, koju je Jovan Ćirilov, kao selektor 38. BITEF-a uvrstio u takmičarski program.
U to vreme u SVP pripremana je sledeća premijera, ovoga puta za decu. Prema dramskom tekstu Miloša Janoušeka urađena je divna predstava Duchov plná rozprávka (Duhova puna priča − u slovačkom naslovu se radi o igri reči t. j. slovačka reč duchapný znači duhovit – prim. prev.) u režiji Jana Čanjija sa izvrsnim kostimima Beograđanke Nataše Nikolajević, izvanrednim muzičkim nastupima i koreografijama. Premijera je održana u maju 2004. god. i već početkom jula predstava je otputovala na svoj prvi međunarodni festival u Kotor i tamo među drevnim zidinama grada, pored mora, pred skoro 600 dece osvojila za sada prvu festivalsku nagradu u kratkoj istoriji SVP za scenski pokret i koreografiju, koju je za predstavu krerirala balerina Srpskog narodnog pozorišta iz Novog Sada Maja Grnja.

Dakle, na završetku prve pozorišne sezone u SVP nije bilo besposličenja. Na kraju leta SVP je organiziralo i Petrovačke pozorišne dane, prvi put i zvanično, kao festival dve države: Slovačke i Srbije i Crne Gore. Već u septembru 2004. sa predstavom Panem et circenses SVP je nastupilo na vrhunskom međunarodnom pozorišnom festivalu 38. BITEF, koji je imao temu Nove pozorišne tendencije... i druge strasti i održavao se od 15. do 27. septembra. Slovačko vojvođansko pozorište je sa predstavom Panem et circenses 23. septembra nastupilo i u Beogradskom dramskom pozorištu potpuno zadovoljivši brojnu publiku.
U stvari, to je bila predstava Slovačkog vojvođanskog pozorišta sa najbrojnijim učešćem na međunarodnim pozorišnim festivalima i brojnim nagradama, koje će biti teško prevazići. Pomenimo samo Sarajevo, Ljubljanu, Teheran (Iran) a, posle pet godina delovanja SVP, i Kairo (Egipat), 2008. god.
U prvoj pozorišnoj sezoni Slovačko vojvođansko pozorište je, u februaru 2004. god., postalo i član Udruženja profesionalnih pozorišta Vojvodine.
Imajući u vidu deset godina delovanja Slovačkog vojvođanskog pozorišta možemo konstatovati da su, u stvari, počeci i prve inscenacije bili, do sada, najupešnije što je sasvim neobično. Zato poželimo Slovačkom vojvođanskom pozorištu ponovo velike ambicije, dalje jednako uspešne sezone kao što je bila ona prva i uspešno reprezentiranje elitnog pozorišnog stvaralaštva vojvođanskih Slovaka kod kuće i u svetu. Osim likovne umetnosti baš pozorišna umetnost predstavlja segment savremene kulture vojvođanskih Slovaka sa kojim može da se afirmše u svetu i učini vidljivom tako da baš ovu isanjanu institiciju brojnih generacija slovačkih vojvođanskih pozorišnih radnika traba maksimalno podržati i očuvati. Svi nedostaci i nesporazumi mogu da se prevaziđu upornim i kvalitetnim radom i visoko postavljenim ciljevima.

Preveo sa slovačkog: Samuel Boldocki