Mediantrop

object349757056

Mediantrop broj 13

Marina Abramović - Beogradski period

Irina SubotićIrina SubotićNaša sredina se najzad odužila svojoj jedinoj mega-zvezdi: Marini Abramović. U Novom Sadu je izdata monografija autorke Olivere Janković, ugledne istoričarke umetnosti čije su knjige i studije u najvećoj meri do sada bile posvećene srpskim umetnicama - Nadeždi Petrović, Mileni Pavlović-Barilli, Zori Petrović, Olgi Jevrić...

Olivera Janković je s pravom svoju monografiju o tako kompleksnom stvaraocu kakva je Marina Abramović posvetila samo njenom ranom, beogradskom periodu istraživši ogroman dokumentarni materijal koji je bio odlična osnova za autentično i autoritativno tumačenje Marininih početaka. Značaj nije samo u činjenici da su ti radovi obavezna polazna tačka za razumevanje celine i svaku obradu Marininog daljeg bogatog opusa, već je time osvetljen važan a nedovoljno transparentan period jugoslovenske, i posebno srpske umetničke scene početkom sedamdesetih godina prošlog veka. Vezana za Studentski kulturni centar u grupi sa Rašom Todosijevićem, Nešom Paripovićem, Zoranom Popovićem, Gergeljom Urkomom i Slobodanom Erom Milivojevićem, Marina Abramović je - nakon svoje prve i jedine samostalne izložbe slika u Galeriji beogradskog Doma omladine - započinjala seriju svojih raznovrsnih akcija i performansa koji su je vodili ka autentičnim manifestacijama telesne umetnosti koje je Olivera Janković precizno obradila, definisala i predstavila s odgovarajućim foto-materijalom - poznatim i već istorizovanim, ali isto tako i novootkrivenim.

Važnost knjige je i u osvetljavanju atmosfere stvorene u beogradskom Studentskom kulturnom centru koji je tada bio žiža ne samo domaćih, jugoslovenskih, već i u mnogo čemu evropskih početaka nove umetničke prakse. Za to nisu zaslužni opšti uslovi kulturne politike ili društveno-politička atmosfera nakon 1968. godine već pre svega srećan sklop okolnosti: uprava, kustosko i kritičarsko razumevanje koje je pružilo priliku da se u SKC-u mladi umetnici ogledaju u novoj i krajnje nekonvencionalnoj umetničkoj delatnosti a da se istovremeno pozivaju danas harizmatične ličnosti koje su obeležile umetnost poslednjih decenija XX veka i koje su svoje pojedine ključne radove izvele upravo u Beogradu. Nemoguće je u tom kontekstu ne spomenuti zaslužna imena tada mladih istoričara umetnosti - Dunje Blažević, Biljane Tomić, Ješe Denegrija, Dragice Vukadinović, Bojane Pejić, Jasne Tijardović, Slavka Timotijevića, Nikole Viznera...

Beogradski period i njeni rani radovi Marine Abramović su s razlogom u knjizi Olivere Janković protumačeni kao osnova iz koje se razvijao njen dalji rad i na koji su se pojedina dela kasnije pozivala ili oslanjala. Uostalom, i sama umetnica je Beograd, Jugoslaviju, svoj beogradski život i svoju porodicu inkorporirala u svoje stvaralaštvo na poseban, autorefleksivan, često veoma kritički obojen način ali i sa svetačkim oreolom „male mučenice". Činjenica da su brojni rani performansi iz serije Ritmovi izvedeni van Beograda - u Edinburgu, Zagrebu, Napulju, Milanu, nije u suprotnosti sa generalno prihvaćenim stavom da je u svom rodnom gradu zapravo stasao njen umetnički habitus, njen karakter, njene ideje i vizije. Tih prvih godina nakon studija, ona je veoma aktivno učestvovala u umetničkom životu jer su se tada priređivale brojne izložbe koje su menjale sliku klasičnih likovnih manifestacija u novu konceptualnu scenu. Sa tim iskustvom je ušla u saradnju sa Ulayom i bila više nego njegova ravnopravna partnerka više od jedne decenije po (gotovo) svim meridijanima sveta.

Pisana britkim, bogatim i jasnim jezikom, monografija Olivere Janković je osvetlila sa raznih polazišta lik Marine Abramović koja je danas neosporno jedna od najuticajnijih umetnica u sferi body art-a. Ali, i više od toga: živeći u centrima umetničkih moći, najpre u Amsterdamu a sada u Njujorku, ona je vrlo dobro razumela zakonitosti koje vladaju evropskom, a sada i svetskom kreativnom scenom. Zato je uspela da osvoji i Muzej Guggenheim i Muzej moderne umetnosti u Njujorku, zato su joj otvorena vrata i svake druge muzejske, galerijske i kulurne ustanove. A onda je osvojila i sferu filma i pozorišta odabravši prave stvaraoce koji će joj se posvetiti. To uspeva samo onim retkim umetnicima koji voljom i snagom svoje ličnosti znaju kako da realizuju svoje ideje, ma koliko se one činile neostvarivim. A Marina Abramović je, očevidno, od svojih početaka znala kojim će se putevima kretati. I to je autorka monografije, Olivera Janković odlično prepoznala čitajući suštinski njene rane radove iz tzv. Beogradskog perioda.

Irina Subotić

PRETHODNI BROJ: MEDIANTROP BROJ 12