Apostol jugoslovenskog filma

Marija Krtinić Marija Krtinić Priznanje „Trepetalo iz Trogira - regionalna nagrada za medije Ranko Munitić" koje dodeljuje „Centar za medije Ranko Munitić" uručeno je, 3. aprila, na rođendan čuvenog scenariste i filmskog i televizijskog kritičara, reditelju Puriši Đorđeviću za ogroman doprinos jugoslovenskoj i srpskoj kinematografiji. Ovu odluku doneo je regionalni žiri, koji je radio u sastavu: Janko Baljak (Beograd), Veljko Krulčić (Zagreb), Nedeljko Dragić (Zagreb/Minhen), Igor Galo (Pula) i Zorica Jevremović Munitić (Beograd). Kako stoji u njihovom obrazloženju, Đorđević je svojom poetikom, senzibilnošću i empatijom za likove i situacije koje je predstavljao, utemeljio senzualni i humani pristup telu na filmu. Kao retko ko među našim filmskim rediteljima našao je meru za humor, angažman i formu, pričajući uvek stare priče na svoj način.

Tako je jedan od najboljih jugoslovenskih filmskih autora, kako piše Ivana Matijević u dnevnom listu Danas, dobio priznanje jednog od najvećih jugoslovenskih kritičara, teoretičara i ljubitelja filma. Naziv nagrade "Trepetalo iz Trogira" (po vrednom ukrasnom predmetu iz rodnog Munitićevog grada) takođe nikome bolje ne pristaje jer upravo su ova dva maga sedme umetnosti, ta tako senzibilna, trepetava, vibrirajuća bića koja podrhtavaju i na najmanji nadražaj iz okruženje, onako kako to samo umeju bića umetnosti", piše Matijevićeva.

Sa dodele nagrade Puriši ĐorđevićuSa dodele nagrade Puriši ĐorđevićuPuriši Đorđeviću nagradu je uručio reditelj i umetnički direktor Beogradskog festivala dokumentarnog i kratkometražnog filma Janko Baljak, koji je rekao da su njegovim kolegama i njemu Purišini filmovi mnogo značili tokom školovanja i karijere.

- Kao profesor na Fakultetu dramskih umetnosti studentima prikazujem Purišine filmove kako bi videli da se u m

alim pričama kriju velike teme, kao i koliko je tanka granica između igranih i dokumetarnih filmova - istako je Baljak na svečanosti koja je u „Centru za medije Ranko Munitić" okupila brojne filmske radnike i poštovaoca lika i dela oba velika filmska radnika – Munitića i Đorđevića.

Puriša Đorđević se primajući nagradu osvrnuo na Munitićev rad. On je između ostalog podsetio da je Munitić svojevremeno jedini pisao o filmu "Kaja, ubit ću te" Vatroslava Mimice, koji je prošao neprimećeno na Filmskom festivalu u Puli 1967. godine.

- Film o fašizmu u malom primorskom gradu nakon festivala bio je prikazan u Italiji. Posle toga pojavila su se ostvarenja Felinija, De Sike, Viskontija - istakao je Đorđević. Direktorka Centra Zorica Jevremović Munitić dodala je da je Mimicu tek nedavno priređena retrospektiva filmova u Zagrebu, dok je Munitić jako davno osetio značaj ovog autora brojnih igranih i animiranih filmova. Složivši se sa tim, Đorđević je istakao da je Ranko Munitić bio apostol jugoslovenskog filma.

PosterPosterDa veza između ova dva filmska radnika postoji jako dugo i ne prestaje ni nakon Munitićevog odlaska, piše Zorica Jevremović Munitić. Ona u elektronskom časopisu za medije i kulturu "Medinatrop" napominje da je Đorđević od odlaska njenog supruga bio na mnogim promocijama njegovih novih knjiga, i da je u ruci uvek nosio Munitićevu knjigu „Adio, jugo- film".

"Sedeo bi u poslednjem redu, i kad bi prisutni izrekli ono što imaju, ustao bi držeći ovu knjigu i pokazao na nju, na omot korice koja prikazuje Makavejeva iz njegovog filma "Parada" kao na mantru u kojoj možemo otkriti sve ono što je Ranko pisao i mislio", zapisala je Zorica Jevremović.

Knjiga objavljena 2005. koja je za Purišu Đorđevića Biblija,

kako sam kaže, sadrži sve što se dogodilo u jugoslovenskoj kinematografiji od prvog Filmskog festivala u Puli 1954. do 2005. kada Munitić piše.

Pulskim festivalom, a ne filmom "Slavica" Vjekoslava Afrića, počinje ova istorija domaće kinematografije, budući da je na pomenutoj smotri učesnika i dometa jugo-filma već sa ostvarenjem "Samca" Vatroslava Mimice 1958. praktikovano odmeravanje snaga između ideologija i poetike, politike i kreacije.

"Ideološki Golijat i poetski David vodit će bitku tokom svih četrdeset pet sezona jugo-filma i trideset i sedam pulskih randevua. David će s vremena na vreme da dobije po koju važnu bitku, Golijat do kraja neće izgubiti rat, sve dok mu konačno ne presudi vreme, isti hroničar koji otkucava poslednje godine, mesece, sedmice, dane... bivše Jugoslavije. I u tom procesu, zahvaljujući majstorima i majstorijama, jugo-film odigrava veoma značajnu ulogu: prvi kino-ekseri ukucani su u mrtvački kovčeg ovdašnjeg komunizma već tokom šezdesetih", piše Munitić.

Jedan od majstora koji je tada u svojoj ruci držao čekić bio je upravo Puriša Đorđević koji je za film "Jutro" dobio Veliku Srebrnu arenu u Puli 1967. i zlatne arene za režiju i za scenario. "Ako noćas ostane živa, više je nećemo moći streljati... Sutra počinje mir...", izgovara Ljuba Tadić u ulozi generala Prekića u ovom ostvarenju, a ova rečenica se kao moto ponavlja u Munitićevoj knjizi, koji objašnjava da se u skoro svakom našem novotalasovskom igranom projektu "čačka po nekoj negativno-erogenoj zoni jugo-filma, bez obzira kakve motive zahvata, kojim se prostorom ili vremenom bavi". Tako „Jutro" demonstrira savršeni zločin kojim partizani uklanjaju svoju drugaricu Aleksandru, jer je progovorila pod nemačkom torturom. Govoreći o Puriši Đorđeviću autor citira Vicka Raspora koji ga naziva „elegičnim evokatorom revolucije" i „duhovitim hroničarem aktuelnosti".

Ranko MunitićRanko MunitićFilmovi Puriše Đorđevića utkani su u jugoslovensku kinematografiju pre svega šezdesetih godina koju Munitić poredi sa delima francuskog Novog talasa. On kaže da Godar, Rene i Trifo ruše konvencije koje su ovladale u francuskim kinima, dok Dušan Makavejev, Žika Pavlović, Saša Petrović i Puriša Đorđević "izazivaju ideologiju koja se, uz ostala življenja i stvaralaštva, raskomotila i na ekranu veoma rečitim pozama odnosno koreografijama".

Za njega je trezor šezdesetih, naš "moderni autorski film", krcat estetičkim originalijama, te da su njihova dela, mahom posvećena gubitnicima, marginalcima, slabićima i prestupnicima - jednom rečju antiherojima, po stvaralačkom zanosu "snažne umetničke ispovesti svojih autora, u najboljoj tradiciji ljudskog i kreativnog Ja, naglašenog prvog lica singulara, kojim Novotalasovci saopštavaju svoje filmske ideje".

"Kada sagledamo impresivni mozaik likova, situacija i motive, sačinjeno od autorski autentičnih opusa koji se iznutra, tu i tamo, skoro rođački dodiruju, od filmova Godara ili Pavlovića, Felinija ili Makavejeva, Vere Hitilove ili anjez Varde, Mikelanđela Antonionija ili Aleksandra Petrovića, Kloda Šabrola ili Jirži Mencla, Alena Renea ili Puriše Đorđevića..., jedinstveni nanos pristigao strujama sa francuskih, italijanskih, balkanskih ili čehoslovačkih strana..., ispada da je Novi talas uspeo sa stvranosnog stabla da natrese zrelih životnih plodova koliko i neorealizam, njegova tematska i ideativna prethodnica... Još nešto: da iznedri svoj originalni kritičko-poetski nazor na čoveka i savremenu egzistenciju, uobličen bitno izmenjenim, izražajno prodornijim a komunikacijski provokativnijim strukturisanjem ekranske vizije", piše Munitić.

Ranka Munitića, čija su kritičarska zapažanja obeležila stvaralaštvo mnogih sineasta i teoriju o jugoslovenskoj i srpskoj kinematografiji, u svojoj knjizi „Adio, jugo-film" prati nastanak Novog talasa, njegov uticaj na kasniju jugoslovensku kinematografiju i njen raspad sa raspadom bivše države, ističući da je "jugo-film kao bogato šaroliko predivo, dovoljno 'transparentan' i 'čitljiv' da svaka sredina i nacionalna kinematografija može unutar njega sagledati 'svoj' segment: pri čemu taj segment izgleda značajniji, širi i dublji od onog što je preostalo nakon nasilne deobe".

Ne čudi što je za Purišu Đorđevića, čija je ostvarenja "Devojka", "San", "Jutro", "Podne", "Biciklisti" Munitić definisao kao "fanazmagorični vatromet", ova knjiga, u kojoj su pomenuti gotovo svi autori i filmovi u dugoj istoriji jugoslovenske kinematografije, Biblija. A još manje što je nagradu sa Rankovim imenom poneo upravo on, Puriša Đorđević.

Marija Krtinić