Mediantrop

object349757056

Saopštenje redakcije

Sa velikom radošću smo primili vest da se među dobitnicama nagrade "ANDJELKA MILIĆ" našla i glavna urednica časopisa "Mediantrop" Zorica Jevremović ...

Opširnije...

Mediantrop br. 13 ...možda poslednji broj

biljana     oči ko u Deteta osmeh Šereta korak Letačice, zagrljaj ...

Opširnije...

THE HUMAN CONDITION – Zorica Jevremović, Ubili su ...

Lekarskoj komori Srbije Danima se pitam da li ministar zdravlja Tomica Milosavljević brine o zdravlju i načinu lečenja pacijenata ili samo štiti ...

Opširnije...

Vitomira Lončar – Dragi Lastane, jesam li ...

Ne mogu si pomoći.Ništa više ne razumijem.Sve ono za što većina misli da je "normalno" (uh, što mrzim tu riječ), meni nije "normalno". Jednak ...

Opširnije...

Илеана Урсу – Писмо непознатом истомишљенику

Хладно! Идем ка Тиси и све је леденије, очито мој Банат зна шта је зима. У себи мислим није то због гоишњег доба, није. Некад сам се радовала зимама ...

Opširnije...

Igor Galo – Ode nam Arsen

Bio je uvijek negdje uz sve nas, pa i uz mene, na dohvat uha i srca ... još iz dječačkog doba – On, pa onda i Ona, Arsen i Gabi. Meni je On bio ...

Opširnije...

Nihad Kreševljaković – Humor pod opsadom: Mujo, ...

Humor se iz perspektive preživjelih opsade Sarajeva često prepoznaje kao jedna važna karakteristika preživljavanja. Humor pod opsadom kolikogod se ...

Opširnije...

Борис Дежуловић – Видимо се на Фарми

Сунце ти јебем, на шта је спала некад надалеко злогласна београдска гангстерска сцена! Ето страшног Кристијана Кикија Голубовића у телевизијском ...

Opširnije...

Varja Đukić – In Patria

Crnogorsko narodno pozorištePremijera 27. Novembar 2012. Po djelima Danila KišaPOST SCRIPTUM Adaptacija i režija: .................... ...

Opširnije...

Lazar Jovanov – Kulturno-politički pokret KPGT ...

Abstrakt: Poseban doprinos jugoslovenskoj alternativnoj sceni, postmodernom teatru, estetici Novog Baroka, ambijentalnom pozorištu i uopšte razvoju ...

Opširnije...

Aleksandar Milosavljević – Hamlet između Londona ...

Vilijam Šekspir: HamletRežija: Dominik Dromgul i Bil Bakhurst Produkcija: Glob teatar, London, Velika Britanija Naravno da je u eri ovdašnjeg sve ...

Opširnije...

Olga Zirojević – ANTROPOLOŠKI POJMOVNIK (VIII), ...

Doslovno znači kiosk na četiri svoda, zgrada na drvenim stubovima ("Čardak mu je od trides't direka"). U pitanju je balkanski turcizam persijskog ...

Opširnije...

Зоран Стефановић – Светлана Спајић: Или си ...

Разговор вођен поводом концерта „Zeitkratzer, Svetlana Spajić & Friends: Singing the War", Haus Der Kulturen Der Welt, Берлин, 17. јануар 2016. ...

Opširnije...

Lidija Bizjak – U tom Somboru, SOMUS

Posle četvrtog, a pre petog festivala klasične muzikevreme : aprilmesto : Sombor, Bačka, Vojvodina, Srbija, Evropa Zašto ulagati u kulturu? Zašto ...

Opširnije...

Aleksandar Zograf – Iznikli

Opširnije...

Veljko Krulčić – Kako je Helena Klakočar ...

Angouleme, gradić s četrdesetak tisuća stanovnika, udaljen od Pariza nešto manje od tri sata vožnje vlakom. Kraj siječnja 2000. godine. Festival ...

Opširnije...

Ivanka Apostolova – COMIC BOOK: Personal Futurism ...

  COMIC BOOK: Personal Futurism / Public Politics, PRODUKCIJA, Skopje, 2013/2014 Editor: Ivanka Apostolova (Artist and anthropologist) Url: ...

Opširnije...

Milan Tepavac – Izložba ‘Sortiranje’

Milan Tepavac u novoj seriji radova koristi termin autosortiranja referišući na jedan od preduslova procesa dokumentacije i arhiviranja. U savremenoj ...

Opširnije...

Mihailo Ristić – Sećanje autora-umetnika na ...

... U PROSTORU "NOVA OSEĆAJNOST" (Stara pivara, Skadarlija, Beograd)SREDINOM OSAMDESETIH GODINA PROŠLOG VEKA Za umetnika ništa ne predstavlja veći ...

Opširnije...

Jasmina Gavrankapetanović-Redžić – Svjedoci ...

Pisana riječ nije dovoljna da osigura kontinuitet pamćenja.1 A.Wieviorka   Prva izložba „Svjedoci postojanja" organizirana je u opkoljenom ...

Opširnije...

Stefan Milivojević – Gromade filmske: filmofilski ...

"E, poznat mi je taj glumac, mislim da sam ga video na Gromadama" je rečenica koja će vrlo moguće biti u stalnoj upotrebi u godinama pred nama. Iako ...

Opširnije...

Зоран Стефановиќ – Враќањето на самоуверениот ...

Предговор књизи: Горан Тренчовски, ТЕЗИ И АСКЕЗИ (есеји), "Феникс", Скопље, децембар 2015. Стратегијата на сопственото и колективното освестување ...

Opširnije...

Veljko Eraković – Lifecasting kao novi oblik ...

Apstrakt: Fenomen lifecastinga (digitalnog pozorišta) je relativno nov i neistražen fenomen. Može se tretirati kao hibrid reality programa, jer se u ...

Opširnije...

Hrvoje Turković - Filmska osjetljivost Aleksandra ...

Katalizacijska godina filmskog eksperimentalizma u Hrvatskoj – 1963. Godine 1963. Aleksandar Srnec svojom je kamerom snimio vezan niz raznolikih ...

Opširnije...

Ana Šturm - Kruha in iger

Na kratko o zgodovini Festivala slovenskega filma Filmski festivali ob vse slabših distribucijskih pogojih predstavljajo pomembno platformo za vse ...

Opširnije...

Andrej Šprah – Razgradnja absolutizma pomena ...

Umetnost je vedno kozmogonična, toda kozmogonijo razkriva kot to, kar je: nujno pluralna, razpršena, zastrta, barvni pridih ali ton, stavek ali ...

Opširnije...

Branko Vučićević – Najkraća filmska kritika: O ...

Pohvaljujem film "Klip" Maje Miloš. Branko Vučićević   Recenzija prvi put objavljena u časopisu Mediantrop br.2   Branko Vučićević ...

Opširnije...

Ranko Munitić – Branko Vučićević

Ali 1961 – 1963. su kulminantne i u spisateljskoj karijeri Branka Vučićevića, majstora kratke kritičko–ironijske forme, zvezde zvezdane revije ...

Opširnije...

Dragana Milić - Početak jednog divnog ...

Beše to, jednog leta gospodnjeg, onog tako bitnog za nas, 2000-te, ako me pamćenje moje, inače prilično nepouzdano, služi; beše pre podne, uobičajeno ...

Opširnije...

Borislav Stanojević - Usamljenost super-heroja

...

Opširnije...

Mediantrop broj 13

Romska književnost u Srbiji

Marija AleksandrovićMarija AleksandrovićNovija istorijska istraživanja ukazuju na činjenicu da su Romi do kraja XII veka pripadali Indiji.  Nakon egzodusa i vekovnog lutanja, Romi su došli u Srbiju  za vreme cara Dušana (1308-1355)[1]a već u XVI veku, Romi su živeli skoro u svim delovima Srbije, što ukazuje na činjenicu da su se prilagodili većinskom stanovništvu, prihvatajući polako religiju i običaje većinskog stanovništva, kako bi se što bolje uklopili u novu zajednicu.

Za romski jezik i književnost, zainteresovali su se istraživači tek od XV veka,  a najveći doprinos istraživanju romskog jezika i književnosti dali su naučnici koji su stvarali u XIX veku kao što su Aleksandar Paspati, Džordž Borou, Franc Miklošič, Hajnrih fon Vlislocki i dr.[2] Prva knjiga o Romima na srpskom jeziku štampana je 1803. godine pod nazivom „Stematografija, sireč opisanije načalnogo proishoždenija Ciganov mađarski s nekim pripovedkami“ koje je napisao Petar Asi Marković[3]. Od značajnijih  romologa XX veka bili su Rade Uhlik i  Tihomir Đorđević. Rade Uhlik je 1937. godine objavio romske pesme  „Romane gilja“, a 1947. godine  „Ciganski  rečnik“ plod njegovog istraživanja po romskim čergama u Bosni. Tihomir Đorđević je 1933. godine, objavio „Ciganske narodne pripovetke“ navodeći u uvodu knjige da se u srpskim pripovetkama koje je zabeležio Vuk Stefanović Karadžić, Vuk Vrčević i dr. nalazi veliki broj pripovedaka o Romima [4].

Usmeno stvaralaštvo Roma u Srbiji

Uglavnom su  ne ― Romi prikupljali usmeno stvaralaštva Roma, što je za posledicu imalo, da prikupljena građa nije adekvatno transkribovana zbog ne poznavanja romskog jezika samih istraživača, te je ne retko, usmena romska poezija često prevedena ili prepevana na srpski jezik, izgledala nedorečeno[5]. Tek tridesetih godina XX veka, Trifun Dimić je počeo sakupljanje usmenog stvaralaštva Roma na teritoriji Vojvodine što je rezultiralo  antologijama romske usmene poezije: „Kana vavas andro foro ― Dolazeći sa vašara“ izdata 1979. godine zatim, „ Rromane romaja, sovlahimate thaj bahtarimate ― Romske kletve, zakletve i blagoslovi“ izdato 1985. godine,  „Ćidimata rromane điljendar ― Romska narodna poezija“ izdata 1986. godine „Tradiciako rromano lilaripe ande Vojvodina ― Tradicijska romska književnost u Vojvodini“ izdata 1997. godine. Prikupljanjem romskih bajki bavio se i književnik Alija Krasnići, koji je  bajke prikupljene  na Kosovu i Metohiji, štampao pod nazivom „ Devla ćer man kir! ― Bože pretvori me u mrava!“ 2001. godine . Romske zagonetke i mitove objavio je Rajko Đurić 1990. godine a u Zbirci „Bacila sam jabuku u peć“ 2012. godine Marija Aleksandrović [6] napravila je klasifikaciju usmene romske poezije na već prikupljenim i objavljenim pesmama iz različitih antologija. Prikupljanjem usmenog stvaralaštva sporadično su se bavile krajem XX veka nevladine romske organizacije (Istraživači Romi[7] iz Žablja, Osvit iz Niša[8]). Dečije novine „ Čhavrikano lil“ u izdanju Rrominterpressa, iz Beograda štampao je od 1995. – 2000. godine  mitove, legende i pesme iz usmene romske poezije i time se usmeno stvaralaštvo sačuvalo od neumitnog zaborava.

Umetnička književnost na romskom jeziku

Po navodima R. Đurića[9], u XIX veku su pojedinci romskog porekla stvarali umetnička dela ali na srpskom jeziku, među njima su Milan Begović, Nikolaj Velimirović i Velimir Živojinović Massuka. Prva pesnikinja romskog porekla bila je  Gina Rajničić (1830 ― 1891). Njene pesme je objavio etnolog Hajnirih fon Vlislocki u zborniku “Ciganska poezija”[10]. U periodu između dva svetska rata pokrenut je časopis na romskom jeziku „Romano lil” u kojem je objavljeno nekoliko proznih i lirskih priloga sve do njegovog gašenja nakon trećeg broja. Urednik časopisa je bio Svetozar Simić.  Krajem šezdesetih godina XX veka, književnik romskog porekla Slobodan Berberski (1019 ― 1989)[11]  svojom zbirkom „Odlazak brata Jakala“ oživljava legende i simbole usmenog romskog stvaralaštva. Prozu i poeziju na romskom jeziku sredinom XX veka, pisali su mnogi romski književnici kao što su Rajko Đurić,  Trifun Dimić, Jovan Nikolić, Alija Krasnići, Gordana Đurić, Barjam Haliti, Slavimir Demirović, Zoran Tairović, Ranko Rajko Jovanović,  Ištvan Farkaš, Mehmet Saćip, Dragica Kaldaraš, Zoran Rašković i dr.

 Romski jezik zvanično nije standardizovan u Srbiji,  te pesnici  stvaraju  na svom  dijalektu.

 Zbog toga, pesnici koji stvaraju na arlijskom dijalektu ne mogu imati svoju čitalačku publiku kod Roma koji govore gurbetskim dijalektom. Jezička barijera dovodi do toga da se u zbirkama romske poezije često piše dvojezično (na srpskom i romskom) kako bi poeziju na romskom jeziku  mogli čitati sa prevodom čime se gubi na originalnosti  pesme.

Marija  Aleksandrović


[1] R. Đurić, Istorija romske književnosti, Vršac 2010, 83.

[2] Isto, 25.

[3] D. Acković, Tradicionalna nematerijalna kulturna baština Roma, Beograd 2012, 23.

[4] Isto, 24.

[5] Čitajući zbirku „Ciganska poezija“ R. Uhlika i  Branka V. Radičevića, stekla sam utisak da su prepevane pesme sa romskog na srpski jezik izgubile kako smisao, tako i ritmičnost odnosno metriku. O problemu prevođenja pogledati M. Aleksandrović „ Bacila sam jabuku u peć“ Novi Sad 2012.

[6] Marija Aleksandrović, „Bacila sam jabuku u peć“,Novi Sad 2012.

[7] Istraživači Romi, „Prilozi za istraživanjetradicije Roma u Sremu”, Novi Sad 2002.

 

8 R.Đurić, „ Istorija romske književnosti“, 83.

Isto, 88.

10 Isto 89.

danas legend-baner Res Publica logo

PRETHODNI BROJ: MEDIANTROP BROJ 12